Τι είναι η ακτινοβολία και γιατί δεν είναι πάντα ραδιενέργεια

Η έννοια της ακτινοβολίας είναι από τις πιο παρεξηγημένες σε φυσικές και καθημερινές συζητήσεις, επειδή συνδέεται άμεσα με τη ραδιενέργεια αλλά στην πραγματικότητα είναι κάτι ευρύτερο και βασικά φυσικό φαινόμενο που υπάρχει γύρω σου συνεχώς.

Καταρχάς, ακτινοβολία σημαίνει μεταφορά ενέργειας ή σωματιδίων στο χώρο, είτε με κύματα (όπως το φως, τα ραδιοκύματα, οι μικροκύματα) είτε με σωματίδια (όπως ηλεκτρόνια). Όλες αυτές οι μορφές είναι ακτινοβολίες. Το φως που βλέπεις, η θερμότητα που νιώθεις από τον ήλιο, ακόμη και ο ήχος μεταφέρονται με τη μορφή ακτινοβολίας ή δονήσεων.

Η ραδιενέργεια είναι μια ειδική περίπτωση ακτινοβολίας που προέρχεται από ασταθείς πυρήνες ατόμων που «προσπαθούν» να γίνουν πιο σταθεροί. Καθώς αυτοί οι πυρήνες μετασχηματίζονται, εκπέμπουν ενέργεια υπό μορφή σωματιδίων ή ακτινοβολίας, αυτή είναι η ραδιενεργός ακτινοβολία.

Έχει μεγάλη σημασία να καταλάβεις ότι ΔΕΝ είναι όλες οι ακτινοβολίες ραδιενέργεια, ούτε είναι όλες επικίνδυνες. Κλασικά παραδείγματα μη ραδιενεργού ακτινοβολίας είναι το ορατό φως, τα ραδιοκύματα από τις κεραίες, και οι υπέρυθρες ακτινοβολίες από μια θερμαινόμενη επιφάνεια. Αυτές οι μορφές έχουν πολύ λιγότερη ενέργεια και δεν ιονίζουν τα άτομα γύρω σου όπως κάνουν οι ιοντίζουσες ακτινοβολίες.

Ο κίνδυνος από ακτινοβολία εξαρτάται από την ενέργεια και τη διάρκεια έκθεσης. Οι ιοντίζουσες ακτινοβολίες, όπως οι ακτίνες Χ που χρησιμοποιούνται στις ακτινογραφίες ή οι ακτίνες γ που προέρχονται από πυρηνικές διασπάσεις, έχουν αρκετή ενέργεια για να «χτυπήσουν» ηλεκτρόνια από άτομα και να προκαλέσουν βλάβες στη δομή των μορίων, συμπεριλαμβανομένου του DNA. Η έκθεση σε τέτοιες ακτινοβολίες έχει πιο σοβαρές βιολογικές επιπτώσεις και γι’ αυτό λαμβάνονται ειδικά μέτρα προστασίας στις ιατρικές εφαρμογές.

Αντίθετα, η καθημερινή έκθεση σε μη ιοντίζουσες μορφές ακτινοβολίας από το περιβάλλον ή τις ηλεκτρικές σου συσκευές δεν είναι «ραδιενέργεια» και, υπό φυσιολογικές συνθήκες, δεν προκαλεί την ίδια βλάβη στον οργανισμό.

Συνοψίζοντας λοιπόν, ακτινοβολία είναι μια ευρεία έννοια που περιλαμβάνει κάθε μεταφορά ενέργειας με κύματα ή σωματίδια. Η ραδιενέργεια είναι μια ειδική πηγή ακτινοβολίας που προέρχεται από ασταθείς πυρήνες. Δεν είναι όλοι οι τύποι ακτινοβολίας επικίνδυνοι, και η κατανόηση των διαφορών είναι κρίσιμη για να ξεδιαλύνεις μύθους και φόβους γύρω από τον όρο «ακτινοβολία».

Καλύτερα όμως, τα λέει ο Στέφανος από το κανάλι στο YouTube, «Καθημερινή Φυσική»: 

Συντάκτης του άρθρου: Κυριάκος Οικονομίδης